ཁྱེད་ཀྱི་གནས་ཡུལ་ནི། མདུན་ཤོག > ལོ་རྒྱུས། > ལོ་རྒྱུས་ཤེས་བྱ།

བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོས་མདོ་སྨད་བྱང་རྒྱུད་དུ་བཀོད་པའི་ཞབས་རྗེས།

སྤེལ་དུས། 2021-03-03 21:20:50  རྩོམ་ཁུངས། མཚོ་སྔོན་པོ་དྲ་བ།  རྩོམ་པ་པོ། གླིང་ཚ་སྙིང་རྒྱལ་འབུམ།  ཀློག་གྲངས།

  ནང་དོན་གནད་བསྡུས། རྩོམ་འདིར་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོའི་མཚན་ཟུར་གྱི་བཙན་པོ་ཞེས་པའི་ཐོགས་དོན་ལས་འཕྲོས་ཏེ། ཁོང་རྒྱལ་དབང་མཆོག་གི་བཀས་མདོ་སྨད་དུ་ཕེབས་ནས་སེམས་ཉིད་དང་། སྐུ་འབུམ་དང་། དགོན་ལུང་བཅས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཁྲི་ལ་བཞུགས་ཤིང་། སྒོས་སུ་འབྲུ་གུ་དང་། གསེར་ཁོག་གམ་བཙན་པོ་དགོན་གཉིས་ཕྱག་བཏབ་སྟེ། རྨ་ཙོང་ཆུ་བོའི་བྱང་རྒྱུད་དུ་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་དར་སྤེལ་མཛད་ཚུལ་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དག་གུང་བསྒྲིགས་ནས་དབྱེ་ཞིབ་རགས་ཙམ་བགྱིས་ཡོད།

  བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ། རྒྱལ་བསྟན། མཛད་རྗེས།

  དེ་ཡང་རྒྱལ་དབང་གསུམ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་སོག་པོ་ཨན་ཐལ་རྒྱལ་པོས་མདོ་སྨད་དུ་གདན་དྲངས་ཏེ་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་བྱུང་ཞིང་། རྒྱལ་དབང་མཆོག་ནས་ཁོང་གི་སྐུ་ཚབ་ཏུ་སྟོང་འཁོར་བ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་སོག་ཡུལ་དུ་མངགས་པ་ནས་རི་བོ་དགེ་ལུགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་སོག་པོའི་ཡུལ་དུ་དར་འགོ་ཚུགས་ཤིང་། ཡུལ་མདོ་སྨད་དུ་བསྟན་པ་འཛིན་པའི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་མང་དུ་བྱོན་ལ། མདོ་སྔགས་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་བཤད་གྲྭའང་མང་པོ་ཆགས། ཁྱད་པར་དུ་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པ་ནི་བོད་སོག་མི་རིགས་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་དུས་སྐབས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་དང་། སྨིན་གྲོལ་ནོ་མོ་ཧན། ལ་མོ་གསེར་ཁྲི་སོགས་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་མང་པོ་མདོ་སྨད་དུ་ཕེབས་ཏེ། བསྟན་པ་དང་འགྲོ་བའི་དོན་མཛད་པ་ལས། འདིར་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་མདོ་སྨད་བྱང་རྒྱུད་དུ་བསྟན་པ་སྤེལ་བའི་ཕྱག་རྗེས་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཞུ་བར་འདོད་པ་ལ།

  གཅིག གང་དུ་འཁྲུངས་པའི་ཡུལ་དང་མཚན་གྱི་ཐོགས་ཚུལ།

  བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་གང་དུ་འཁྲུངས་པའི་ཡུལ་ལ་བཞེད་པ་མི་མཐུན་པ་གཉིས་མཆིས་ཏེ། དབལ་མང་པཎྜི་ཏ་དཀོན་མཆོག་རྒྱལ་མཚན་གྱི《བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་གདན་རབས་ལྷའི་རྔ་ཆེན》ལས། “གདན་རབས་བཅོ་ལྔ་བ་སྨྲ་བའི་ཁྱུ་མཆོག་འགྲན་ཟླ་མེད་པ་བསོད་ནམས་དབང་རྒྱལ་ནི་སྔོན་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་ཡུལ་བཙན་མོ་སྣ་ཞེས་པ་ཆོས་འཁོར་དང་ཉེ་བའི་སར་མང་ངེ་ཞེས་པའི་རུས་སུ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་མེ་རྟ་ལ་འཁྲུངས” [1]ཞེས《རྭ་སྟོད་བསྡུས་གྲྭ》མཛད་པ་པོ་རྭ་བསོད་ནམས་དབང་རྒྱལ་གྱི་འཁྲུངས་ཡུལ་གསུངས་དུས་ཚིག་ཟུར་ལས་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་བཙན་མོ་སྣ་རུ་འཁྲུངས་པར་གླེང་ནའང་། དབལ་མང་པཎྜི་ཏའི་ཐུགས་སྲས་བྲག་དགོན་པའི《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》དང་། སུམ་པ་པཎྜི་ཏའི《ཆོས་འབྱུང་དཔག་བསམ་ལྗོན་བཟང》སོགས་སུ་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་ནི་ཡུལ་དབུས་དགའ་བ་གདོང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་པར་ཞལ་མཐུན་པས། བཞེད་པ་གཉིས་ལས་སྔ་མ་ནི་བྱང་གི་དགོན་ཆེན་བཞིའི་ཡ་གྱལ་གསེར་ཁོག་གམ་བཙན་པོ་དགོན་ཐོག་མར་འདེབས་མཁན་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་དང་ཧོར་སྨིན་གྲོལ་ནོ་མོ་ཧན་འཕྲིན་ལས་ལྷུན་གྲུབ་གཉིས་ཀྱི་འཁྲུངས་ཡུལ་ནོར་བ་ཡིན་ཏེ། བྲག་དགོན་པའི《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》ལས་ཧོར་སྨིན་གྲོལ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་འཕྲིན་ལས་ལྷུན་གྲུབ་ནི། “མདོ་སྨད་ལྷོ་རྒྱུད་ཆོས་འཁོར་དང་ཉེ་བའི་བཙན་མོ་སྣར་ཡབ་ཧོར་ཉ་ཤུལ་སྐྱག་གེ་དང་། ཡུམ་མལ་བཟའ་ཆོས་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་རབ་བྱུང་བཅུ་བའི་ཆུ་ཁྱི(1622ལོ)ལའཁྲུངས”[2]ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དབུས་སུ་ཕེབས་ནས་འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་གི་མཁན་ཁྲིར་བཞུགས་ཤིང་། དགུང་ལོ་ཞེ་བཞི་བ་ཤིང་སྦྲུལ་ལ་མེ་རྒན་ཧོང་ཐའེ་ཇིས་ཞུས་པ་བཞིན། གཞུང་གིས་སྨིན་གྲོལ་ནོ་མོ་ཧན་གྱི་ཆོ་ལོ་གནང་སྟེ་མདོ་སྨད་བཙན་པོ་དགོན་དུ་ཕེབས། གྲྭ་རྒྱུན་མང་དུ་བསྡུས་ནས་མཚན་ཉིད་གསར་འཛུགས་གནང་ཞིང《བསྡུས་གྲྭ་རིག་གནས་ལེགས་བཤད་བང་མཛོད》མཛད་དེ་བུ་སློབ་མང་དུ་བསྐྱངས། ཧོར་སྨིན་གྲོལ་ནོ་མོ་ཧན་གྱི་སྐྱེ་ཕྲེང་ན་རིམ་གྱིས་བཙན་པོ་དགོན་གྱི་མཁན་པོ་མཛད་རྐྱེན། སྨིན་གྲོལ་ནོ་མོ་ཧན་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་འཕྲིན་ལས་ལྷུན་འགྲུབ་པས་མཛད་པའི་བསྡུས་གྲྭ་ལ་ཡོངས་གྲགས་སུ《བཙན་པོ་བསྡུས་གྲྭ》ཞེས་དང་། 《འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད》མཛད་པ་པོ་སྨིན་གྲོལ་ནོ་མོ་ཧན་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་བ་འཇམ་དཔལ་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་འཛིན་འཕྲིན་ལས་ལའང་བཙན་པོ་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་བ་ཞེས་འདོགས་གནང་མཛད་པས། བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་དང་འཁྲུལ་བ་མངོན་སུམ་གྱིས་གྲུབ་བོ། །

  དེས་ན་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་ནི། 1613ལོར་ཡུལ་དབུས་དགའ་བ་གདོང་སྟེ་དེང་གི་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་སྟོད་ལུང་བདེ་ཆེན་རྫོང་གི་ཁོངས་གཏོགས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ། འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་དུ་ཞུགས་ནས་འདན་མ་གྲུབ་ཆེན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོའི་ཉེ་གནས་གནང་ཞིང་། གུང་རུ་སངས་རྒྱས་བཀྲ་ཤིས་སློབ་དཔོན་དུ་བསྟེན་ནས་གཞུང་ལུགས་ཀུན་ལ་མཁས་པར་སྦྱངས། དྭགས་པོ་གྲྭ་ཚང་དུ་ཡང་བཞུགས། ལྷ་ལྡན་དུ་རབ་འབྱམས་པ་ཚུགས་པའི་ཕྱི་ལོར་སྨོན་ལམ་གྲྭ་སྐོར་མཛད་ཅིང་། ཐུགས་ངར་ཆེ་ཞིང་ཞལ་ཚ་བ་ཀུན་གཟིགས་ལྔ་བ་ཆེན་མོར་འབྲས་སྤུངས་དམ་བཅའ་ལ་བཞེངས་ནས་མཛེས་ལམ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་མཛད་པར་བགྲོ་གླེང་ཚ་བོ་བཏང་བས། སྡེ་སྲིད་བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་གྱི་དགོངས་ཕོག་ཡོད་ཀྱང་རྒྱལ་དབང་མཆོག་ནས་རབ་འབྱམས་པ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོས་བསྟན་པའི་གད་བདར་ཡག་པོ་བྱས་སོང་ཞེས་དགྱེས་གཟིགས་ཆེ་བར་མཛད། སྡེ་པ་གཞུང་ནས་པོ་ཏ་ལར་བཀའ་འགྱུར་ཚར་ཕུད་ལ་མངགས་པས་ཐོས་དོན་ལ་ལུང་གི་ངེས་པ་རྙེད་དེ་བཀའ་གནང་སྐོར་ཤོག་དྲིལ་དུ་བཏབ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་རྒྱལ་དབང་མཆོག་ནས་སྐལ་ལྡན་གྱི་གདུལ་བྱ་མདོ་སྨད་དུ་ཡོད་པའི་ལུང་བསྟན་བཞིན་དྲེའུ་བཞི་སོགས་གསོལ་རས་དང་བཅས་བསྟན་པ་སྤེལ་བར་མངགས།

  ཁོང་གི་མཚན་གྱི་ཐོགས་སྟངས་ལ། ཐུའུ་བཀྭན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མའི《དགོན་ལུང་དཀར་ཆག》ཏུ། “འདི་དུས་སེམས་ཉིད་ཀྱི་འབྲོག་པ་ཕལ་ཆེར་རྐུན་ཇག་སོགས་མི་འཚམ་པ་འབའ་ཞིག་བྱེད་པའི་དམུ་རྒོད་དང་། བླ་མ་འདི་ཡང་ཐུགས་ཤིན་ཏུ་གཏུམ་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གཉིས་ཀ་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བས་བསྟན་པའི་བྱ་བ་དགོངས་པའི་བླ་མཆོད་ཁ་འཐབ་ལག་འཐབ་ཀྱིས་དུས་འདས། སེམས་ཉིད་རྒད་པོ་ཞིག་གིས་བླ་མ་འདི་ཁ་བཙན་པོ་སྒོག་པ་འདྲ་བ་ཟེར་ཁ་བཏང་བས་བླ་མ་བཙན་པོ་པ་ཞེས་གྲགས”[3]གསུངས་ཤིང་། དོན་ཡོད་བསྟན་འཛིན་རྡོ་རྗེ་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི《གྲྭ་ས་ཆེན་པོ་བཙན་དགོན་དགའ་ལྡན་དམ་ཆོས་གླིང་གི་གདན་རབས་དཀར་ཆག་མཐོང་བ་དོན་ལྡན》དུ། “གནས་ཡུལ་འདི་ཁྱད་དུ་འཕགས་པར་མཁྱེན་ནས་ཕྱག་ཕེབས། དེའི་སྐབས་སུ་འབྲོག་མི་ཞིག་འདིར་ཡོད་པ་ལ་འབྲོག་པ་དེ་ལ་ཁྱོད་རང་གནས་གཞན་དུ་སྤོར། ངས་དགོན་པ་འདེབས་རྒྱུ་ཡིན་གསུངས་པས། འབྲོག་མི་དེས་བླ་མ་བཙན་དྲག་ཚ་བ་ཞིག་འདུག་ཅེས་བཤད་པས། བླ་མའི་ཐུགས་མཉེས་ཏེ་རྟེན་འབྲེལ་ལེགས་པར་འགྲིགས། ཕྱིས་སུ་བཙན་པོ་དགོན་ཞེས་གྲགས་པ་ཆེན་པོ་འབྱུང་བ་ཡིན་གསུངས་ནས་མི་དེ་ལ་བདག་རྐྱེན་གནང་སྟེ་ས་བསླང་བའི་ཚུལ་དུ་བཞེས”[4]ཞེས་དང་། 《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》ལས། ཁོང་གིས“དུས་རྒྱུན་ཕྱག་འབེབ། མཚང་འབྲུ། ཞལ་མནའ་དང་དམ་བསྒྲགས་པ་སོགས་ཞལ་ཤིན་ཏུ་ཚ་བས་བླ་མ་བཙན་པོ་མར་ཐོགས”[5]གསུངས་པ་བཅས་དམ་པ་ཁོང་གི་མཚན་གྱི་ཐོགས་སྟངས་ལ་བཞེད་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་རེ་གཉིས་མཆིས་མོད། བཞེད་ཚུལ་དག་མདོར་བསྡུས་ན་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་ནི་ཐུགས་གཤིས་ཅུང་ཚ་བའི་ཆ་ནས་བླ་མ་བཙན་པོ་ཞེས་ཐོགས་པར་ཤེས་ཐུབ་སྟེ། བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོའི་བླ་མ《འདན་མ་གྲུབ་ཆེན་གྱི་རྣམ་ཐར》ཏུའང“ཁོང་ཞལ་ཤིན་ཏུ་རྩིང་བས་ཆེ་ཆུང་ཐམས་ཅད་ལ་ཕོག་ཐུག་ཏུ་འགྲོ་བའི་གཏམ་རྒྱུན་དུ་ཐོན་པས་གཞན་མི་ཐམས་ཅད་དང་འགྲས་པ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་། ངེད་གཉིས་ལྷན་དུ་འདུག་རིང་མཐུན་པོ་བྱུང”[6]ཞེས་གསུངས་པ་ལས་ཀྱང་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོའི་མཚན་གྱི་ཐོགས་དོན་ཡང་གསལ་བོར་ཤེས་ནུས་སོ། །

  གཉིས། བསྟན་པའི་གཞི་མ་དགོན་པ་ལེགས་པར་བཏབ་ཚུལ།

  བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་ཁྲི་ཆེན་ལ་བཞུགས་རིང་འབྲུ་གུའི་ས་ཆར་ཕེབས་ནས་སེམས་ཅན་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་བསྩལ་ཅིང་། ཡུལ་དེའི་དད་ལྡན་མང་པོས་གནས་འདིར་ཆོས་སྡེ་ཞིག་འདེབས་པར་གསོལ་བ་ཡང་ཡང་བཏབ་པར་བརྟེན། བེ་ཤོས་དཔོན་པོ་དང་སེམས་ཉིད་དཔོན་པོ་གཙོས་པའི་དད་ལྡན་སྦྱིན་བདག་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་ཏེ། སེམས་ཉིད་གནས་བརྟན་པ་དང་། དོ་ལོན་སྒོམ་པ། བཱ་ཟ་སྒོམ་པ་སོགས་འབྲུ་གུའི་རི་ཁྲོད་ན་ཡོད་པ་རྣམས་ལ་གྲྭ་རྒྱུན་བསྡུར་བཅུག་ནས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཤིང་ཕོ་སྤྲེལ(1644ལོ)ལོར་ནགས་གཟབ་རུས་རྐོང་འགག་ཞེས་པའི་སར་འབྲུ་གུ་དགོན་དགའ་ལྡན་ཆོས་འཁོར་གླིང་བཏབ། སུམ་པ་པཎྜི་ཏའི《ཆོས་འབྱུང་དཔག་བསམ་ལྗོན་བཟང》ལས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ལྕགས་ཕོ་འབྲུག་ལོར་བཏབ་པར་བཞེད། ཕྱིས་དོ་ལོན་སྒོམ་པ་སྐུ་ཚབ་ཏུ་བསྐོ་གཞག་བྱས་ཤིང་། དགོན་པའི་སྒྲིག་ལམ་དང་ཆོས་འཆད་ཉན་ཐད་ལ་ཐུགས་བཀོད་ཞིབ་རྒྱས་བསྩལ། བྲག་དགོན་པའི《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》དུ་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་ནས་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་རབ་རྒྱས་བར་ཁྲི་རབས་ཞེ་བདུན་བགྲང་འདུག་ཀྱང་ཁྲི་རབས་རེ་རེའི་ལོ་རྒྱུས་འབྲི་བར་རྔོ་མ་ཐོགས་སོ། །གཞན་འབྲུ་གུའི་དགོན་ནི་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོས་བཙན་དགོན་དགའ་ལྡན་དམ་ཆོས་གླིང་གི་སྔོན་དུ་བཏབ་པས་མ་དགོན་ཡིན་པར་བཞེད་མཁན་ཡང་ཡོད། སྟག་གི་ལོར(1650ལོ )དགོན་ལུང་གི་ཁྲི་ཁུར་བཞག་ནས་སེ་ཆེན་ཧུང་ཐའི་ཇི་དང་ཨེརྟི་ནི་ཏའི་ཆིང་གཉིས་ཀྱིས་སྦྱིན་བདག་མཛད་ཅིང་། གསེར་ལྡན་ཆེ་ཆུང་གི་ཁོག་དེ་རྒྱབ་རི་མཛེས་ཤིང་ལྷུན་ཆགས་པ་ནོར་བུ་བརྩེགས་པ་ལྟ་བུ། མདུན་རི་གཡུ་འབྲུག་སྔོན་མོ་ཉལ་བ་འདྲ་བ་ལ་ནགས་ཚལ་དང་འབྲུ་བཟང་པོ་དུ་མས་བརྒྱན་པ། ཤོད་དུ་ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་གསེར་ཆུ་ཞེས་པའི་ཆུ་ཀླུང་དལ་གྱིས་འབབ་པའི་གནས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པར་གཟིགས་པས་རྒྱའི་བོན་པོ་ཨུའུ་ཤན་ཞིན་གྱིས་གནས་ཀྱི་དཔྱད་བརྟགས་པ་དང་གནས་འདུལ་སོགས་བྱས་ནས་གསེར་ཁོག་དགོན་བཏབ་ཅིང་། ལོ་དེར་བཙན་པོ་སྒར་བ་དང་། འདུ་ཁང་ཆུང་བ་བཞེངས་འགྲུབ་ཀྱིས་དགེ་འདུན་པ་སུམ་ཅུ་ཞལ་གྲངས་འདུས། དགོན་པའི་མཚན་ལ་གསེར་ཁོག་ཏུ་འབོད་པ་དགོན་པ་ཆགས་སའི་གནས་ཀྱི་ཆ་ནས་བཏགས་པ་དང་། བཙན་དགོན་ཞེས་དགོན་པ་འདེབས་མཁན་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོའི་མཚན་ཟུར་ནས་ཐོན་པ་གསལ་བོར་ཤེས་ཐུབ། དེ་ལྟར་དགོན་པ་གསར་འདེབས་མཛད་ནས་ལོ་གསུམ་པ་སྟེ། ཆུ་འབྲུག་ལོར་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་བ་ཆེན་མོ་རྒྱ་ནག་གོང་མ་ཧྲུན་ཊིའམ་ཐབས་སྐྱོང་རྒྱལ་པོས་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོར་བསྐྱོད་ནས་ཕྱིར་བོད་དུ་ཆིབས་ཁ་བསྒྱུར་དུས་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོས་གདན་ཞུས་ལྟར་ཕེབས་ཤིང་། གདན་ས་རང་དུ་དཀོན་བརྩེགས་དབུ་ནས་ཤོག་ལྡེབ་གསུམ་བཞི་ཙམ་གྱི་བཀླག་ལུང་དང་། བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་དཔོན་གཡོག་བཅུ་གསུམ་ལ་ཕྱག་དྲུག་པའི་དབང་སོགས་བཀའ་ཆོས་མང་དུ་གནང་། དགོན་པར་དགའ་ལྡན་དམ་ཆོས་གླིང་ཞེས་མཚན་བསྩལ་ཏེ་གླིང་བཅུ་གསུམ་གྱི་གྲལ་དུ་བཞག བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོས“བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེའི་དུས་ཀྱི་བཀའ་འགྱུར་མཚལ་པར་མ་གླེགས་ཐག་རྒྱ་ལུགས་དངོས་གཙང་བ་ཆ་ཚང་གིས་ཐོག་དྲངས་གོས་དར་ཇ་རྟ་སོགས་ཀྱི”[7]འབུལ་ཆེན་བཏེག

  ཕྱིས་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་བས་བཀའ་འགྱུར་གྱི་ལུང་ཡང་མཚལ་པར་མ་དེའི་སྟེང་ནས་གསན་པར་རྒྱལ་དབང་རྣམ་ཐར་རང་དུ་གསུངས། དེ་ལྟར་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོའི་བགྲང་བྱ་བཅུ་དྲུག་གི་རིང་གསེར་ཁོག་དགོན་པའི་དགོན་བདག་དང་མཁན་ཁྲི་བསྐྱངས་མུར། 1665ལོར་གདན་ས་རང་དུ་སྐུ་གཤེགས། ལོ་འདིར་མཚོ་སྔོན་ནས་མེར་གན་ཧོང་ཐའེ་ཇི་ནས་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་བཞིན། སྒོ་མང་བླ་མ་འཕྲིན་ལས་ལྷུན་གྲུབ་མཆོག་ལ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་བས་སྨིན་གྲོལ་ནོ་མོན་ཧན་གྱི་ལས་ཐོབ་ཐམ་ཀ་དང་བཅས་གནང་ནས་མདོ་སྨད་བཙན་པོ་དགོན་དུ་ཕེབས་ཏེ་མཚན་ཉིད་བཙུགས་ཤིང་། བསྡུས་གྲྭ་རིག་གནས་ལེགས་བཤད་བང་མཛོད་གསར་རྩོམ་མཛད་དེ་བློ་གསལ་མང་དུ་བསྐྱངས། ཕྱིས1723ལོར་མཚོ་སྔོན་བསྟན་འཛིན་ཝང་གིས་འཁྲུག་པ་བསླངས་ཏེ། གོང་ནས་ཉན་ཀུང་ཡེ་དམག་དཔོན་དུ་བསྐོས་ཏེ་དམག་ཆེན་འོངས་ནས་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་དང་འབྲེལ་བའོ་དོགས་གཞིར་བཟུང་ནས་དགོན་འདི་ཉིད་གཏོར་བཤིག་བཏང་། སྨིན་གྲོལ་ནོ་མོན་ཧན་གྱི་མཆོག་སྤྲུལ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ལ་རྟེན་སྐལ་གནང་བར་ཞུས་པ་ལྟར། སྟག་རྩེ་ཇོ་བོ་དང་། ནང་རྫོང་ལ་འཕགས་པ་འཇའ་མ་ལི་བཅས་བཀའ་བསྟན་སོགས་ཀྱི་བདག་རྐྱེན་མང་དུ་གནང་སྟེ། མདོ་སྨད་ཀྱི་ཇོ་ཆེན་བཞིའི་ཡ་གྱལ་སྟག་རྩེ་ཇོ་ཁང་གསར་དུ་བཞེངས། གྲྭ་ཚང་གོང་ལ་ལུང་རིགས་རྒྱ་མཚོ་གླིང་དང་། གྲྭ་ཚང་འོག་མ་ལ་མཁས་བཙུན་དར་རྒྱས་གླིང་ཞེས་སྔགས་གྲྭའི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནས་སོ་སོར་བཅའ་ཡིག་ཀྱང་གནང་བ་སོགས་དགོན་འདི་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྐྱངས་པ་ནས་སྨིན་གྲོལ་ནོ་མོན་ཧནས་སྐུ་ཚེ་ཕྲེང་བརྒྱུད་ཀྱི་གདན་སར་གྱུར་ནས་ད་ལྟའི་བར་བཞུགས་སོ། །

  གསུམ། དགོན་ཆེན་ཁག་གི་ཁྲི་པར་བཞུགས་ཚུལ།

  བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་རྒྱལ་དབང་མཆོག་གི་བཀས་མདོ་སྨད་དུ་ཕེབས་ཤིང་། ཀྭ་རིང་དཀའ་བཅུ་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་བཀུར་གཟོས་རྒྱ་ཆེར་མཛད། བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་ཏེ་ཐུང་དགོན་དང་། མཆོད་རྟེན་ཐང་། ཐུར་ཆེན་དགོན་རྣམས་ཀྱིས་གདན་འདྲེན་ཞུས། འཇུ་ལག་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲོག་སྡེའི་ཁྲོད་དུ་བཞུགས་སྐབས། སེམས་ཉིད་ནང་སོས་སྡེ་པ་སྤྲུལ་སྐུ་སེམས་ཉིད་དགོན་པར་གདན་དྲངས་པར། ངེད་རང་ཡོང་མི་ཐུབ། རབ་འབྱམས་པ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་ལ་ཞུས་གསུངས་པ་བཞིན་སེམས་ཉིད་དགོན་པའི་བླ་མར་གདན་དྲངས། དགོན་དེ་གའི་མཁན་རབས་གསུམ་པར་བཞུགས། དེའི་རིང་སེམས་ཉིད་དགོན་པར་བདེ་གསང་འཇིགས་གསུམ་དང་། ཀུན་རིག་གི་ཆོ་ག་དང་ཕྱག་རྒྱ། མགོན་པོའི་གཏོར་སྒྲུབ་རྣམས་བཙུགས་ནས་དགོན་པ་ཡར་རྒྱས་སུ་བཏང་། ཕྱིས་ཁོང་ཉིད་དབུས་སུ་བཞུགས་རིང་ཐུགས་འདྲིས་ཆེ་བའི་སྐུ་འབུམ་རྒྱ་ཡག་འགག་ཤིང་རབ་འབྱམས་པ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གདན་དྲངས་ནས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་རྟ་ལ(1642ལོ)ལིམ་བའི་ཚལ་གཉིས་པ་སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་ཁྲི་ཆེན་བདུན་པར་བཞུགས། འདིའི་ཐད་ལ་སྐུ་འབུམ་གྱི་རྒྱུད་པའི་ཁྲིར་བཞུགས་ཟེར་བ་དང་། ཡང་ལ་ལས་རྒྱུད་པ་དང་ཚོགས་ཆེན་མཁན་པོ་གཉིས་ཀ་མཛད་གསུངས་ཀྱང་། གསེར་ཏོག་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོའི《སྐུ་འབུམ་གདན་རབས》དང་བྲག་དགོན་པའི《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》གཉིས་ཀར་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་འབུམ་གྱི་ཁྲི་ཆེན་ལ་བཞུགས་རིང་། ཟི་ན་ཆོས་རྗེ་ལེགས་པ་རྒྱ་མཚོས་གདན་སའི་མཁན་པོ་བཙན་པོ་ཚང་གཙོས་པའི་ལས་བྱེད་སྣེ་མོ་བ་རྣམས་ལ་དཔལ་ལྡན་གསང་སྔགས་བདེ་ཆེན་གླིང་སྟེ་ཡོངས་གྲགས་སུ་རྒྱུད་པ་གྲྭ་ཚང་དུ་འབོད་པ་འདི་ཉིད་འཛུགས་པར་གྲོས་མཐུན་མཛད་ཚུལ་ལས་བཙན་པོ་ཚང་རྒྱུད་པའི་མཁན་ཁྲིར་བཞུགས་ཚུལ་གསུངས་མེད་ཅིང་། རྒྱུད་པའི་ཁྲི་རབས་ལའང་བགྲང་མི་འདུག་པ་ལ་བརྟག་ན། བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་ཁྲི་ཆེན་དུ་བཞུགས་དུས་ཟི་ན་ཆོས་རྗེ་ལེགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་རྒྱུད་པ་གྲྭ་ཚང་གསར་དུ་བཙུགས་པ་ལས་བཙན་པོ་ཚང་རྒྱུད་པའི་ཁྲི་ལ་བཞུགས་མེད་པ་གསལ་བོར་ཤེས་ཐུབ། དེ་ལྟར་སྐུ་འབུམ་ཁྲི་ཆེན་ལ་བཞུགས་ཏེ་རྙེད་པ་གང་བྱུང་ཐམས་ཅད་ཆོས་ཐོག་གི་ཐེབས་མཛད་ཅིང་། ཆོ་འཕྲུལ་ཆེན་མོའི་མཆོད་རྟེན་བཀོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཞེངས། དགེ་འདུན་འདུས་པ་རྒྱ་མཚོར་ལེགས་བཤད་ཀྱི་དགའ་སྟོན་སྤེལ། འཆད་ཉན་ལ་ཐུགས་བརྩོན་ལྷོད་མེད་གནང་སྟེ་སྐུ་འབུམ་རྒྱུད་པའི་མཁན་ཁྲི་བཞི་པ་དང་བྱ་ཁྱུང་དགོན་པའི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཁྲི་ལ་བཞུགས་པའི་ཞིང་སྐྱོང་དགེ་བཤེས་གྲགས་པ་བཀྲ་ཤིས་སོགས་བུ་སློབ་མང་དུ་བསྐྱངས་མུར། ས་བྱི་ལོར(1648ལོ)ཁྲི་ཁུར་ཕོག འདི་དུས་དགོན་ལུང་གི་མཁན་རབས་བརྒྱད་པ་འདན་མ་གྲུབ་ཆེན་ལ་དགོན་ལུང་དུ་ལོག་སྒྲུབ་བྱེད་མཁན་འགའ་ཞིག་བྱུང་བས། ཁོང་ཐུགས་ཕྱུང་སྟེ་ཁྲི་ཁུར་འཇོག་པ་མཛད་ནས་བ་ཟ་དང་དཔའ་རིས་སྔོ་ཁོ་ཕྱོགས་སུ་བཞུགས། ལོག་སྒྲུབ་བྱེད་མཁན་འགའ་ཞིག་སྨྱོས་ཤིང་། འགའ་ཞིག་ཁྲག་སྐྱུག་པ་སོགས་ཐམས་ཅད་གཤིས་ངན་དུ་ཤི་བས། ཧོར་དུམ་དགེ་བསྐོས་ཟེར་བ་འཇིགས་ནས་འདན་མ་གྲུབ་ཆེན་དང་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་གཉིས་བླ་སློབ་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་ངོས་ནས་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་བརྒྱུད་འདན་མ་གྲུབ་ཆེན་ལ་བཟོད་གསོལ་དང་། ཁོང་ཕྱིར་དགོན་ལུང་དུ་གདན་འདྲེན་པའི་གྲོགས་དན་བྱ་དགོས་ཚུལ་ཞུས་པར། བཙན་པོ་བས་ངེད་དགོན་ལུང་གི་མཁན་པོ་ཡིན་ན། གྲུབ་ཆེན་དགོན་ལུང་དུ་གདན་དྲངས་ནས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བཤགས་པ་ཕུལ་ན་ལེགས་ཀྱང་། མཁན་པོ་གཞན་གྱིས་བྱས། ངེད་དོན་མེད་ཀྱིས་མིས་ཁོང་དགོན་པར་གདན་འདྲེན་པ་བབས་འབྲེལ་མི་མཚུངས་ཞེས་སོགས་དགོངས་གཞི་ཅན་གྱི་གསུང་དང་ཕྱི་ནང་གསང་བའི་ཕེབས་སྒོ་དང་གནང་སྦྱིན་སོགས་མང་དུ་བསྩལ། ཧོར་དུམ་དགེ་བསྐོས་དེ་དགོན་ལུང་དུ་ཁག་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དཔོན་སློབ་ཆུ་བཟང་བ་རྣམ་རྒྱལ་དཔལ་འབྱོར་ཡང་བཙན་པོ་བ་ལ་དགྱེས་པ་སོགས་ཀྱིས་ས་བྱི་ལོའི(1648ལོ)ཧོར་ཟླ་དགུ་བའི་ནང་དགོན་ལུང་གི་ཧོར་དུམ་དགེ་བསྐོས་ཟེར་བས་གདན་ཞུས་བཞིན་དགོན་ལུང་བྱམས་པ་གླིང་གི་མཁན་རབས་བཅུ་བར་བཞུགས་ཤིང་། འདན་མ་གྲུབ་ཆེན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ་བ་སླར་དགོན་ལུང་དུ་གདན་དྲངསཏེ། དགེ་འདུན་པའི་སྡེ་ལ་འདོད་ཆོས་ཅི་རིགས་སྩོལ་བར་མཐུན་རྐྱེན་མཛད། ཆོས་ཁྲིམས་ཤིན་ཏུ་དམ་པ་དང་། འཆད་ཉན་དམར་བར་མཛད། གླང་གི་ལོར་དགོན་ལུང་བྱམས་པ་གླིང་གི་མཆོད་གཞིའི་ཁྲོད་དུ་དགོན་པ་ཟུར་བ་འདེབས་པར་འབུལ་སྡུད་མཛད། སྟག་གི་ལོར(1650ལོ)ཁྲི་ཁུར་ལས་དགོངས་པ་ཞུས་ཤིང་དགོན་པ་ཟུར་བ་གདབ་པའི་ལས་ལ་གཞོལ།

  བཞི། མཇུག་སྡོམ།

  དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པ་ནི་བོད་སོག་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་འི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན་པས། བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་དུས་སྐབས་འདིར་རྒྱལ་དབང་མཆོག་བཀས་བསྐུལ་བ་བཞིན་མདོ་སྨད་དུ་ཕེབས་ཏེ། རྗེ་ཙོང་ཁ་བའི་འཁྲུངས་ཡུལ་སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་དང་། དགོན་ལུང་དགོན་པ། སེམས་ཉིད་དགོན་བཅས་ཀྱི་ཁྲི་པར་བཞུགས་ནས་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་བདུད་རྩིས་བསྟན་འཛིན་གྱི་བུ་སློབ་བགྲང་ལས་འདས་པ་བསྐྱངས་ཤིང་། གསེར་ཁོག་དགོན་པ་དང་། འབྲུ་གུ་དགོན་པ་གཉིས་བཏབ་ནས་ཡུལ་འདིར་བསྟན་པའི་ཉི་འོད་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་མཛད་ཅིང་། ཁྱད་པར་དུ་གསེར་ཁོག་དགོན་པ་ལས་བན་རྒུད་དགོན་དང་། རྒྱ་རྡོག་དགོན། བྱ་རྒོད་རྩེའི་རི་ཁྲོད་སོགས་བུ་དགོན་དགུ་ལྷག་འཕེལ་ཏེ། རྨ་ཙོང་ཆུ་བོའི་བྱང་རྒྱུད་དུ་བསྟན་པ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པ་འདིའང་བཙན་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གི་མཛད་རྗེས་ལས་འཕྲོས་པ་ནི་བསྙོན་དུ་མེད་དོ། །

5354.jpeg

  མཆན་འགྲེལ།

  [1]དབལ་མང་པཎྜི་ཏ་དཀོན་དཀོན་མཆོག་རྒྱལ་མཚན།བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་གདན་རབས་ལྷའི་རྔ་ཆེན། [M] ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1987:409

  [2][5]བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས། མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་། [M] ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1982:97,113

  [3] [6]ཐུའུ་བཀྭན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ། དགོན་ལུང་བྱམས་པ་གླིང་གི་དཀར་ཆག ཐུའུ་བཀྭན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མའི་གསུང་འབུམ། པོད་གཉིས་པ། [M] ཞོལ་པར་མ། 1969:700,699

  [4]དོན་ཡོད་བསྟན་འཛིན་རྡོ་རྗེ། གྲྭ་ས་ཆེན་པོ་བཙན་དགོན་དགའ་ལྡན་དམ་ཆོས་གླིང་གི་གདན་རབས་དཀར་ཆག་མཐོང་བ་དོན་ལྡན། སྦྲང་ཆར། [J] 1996.2: 79

  [7]ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་བའི་རང་རྣམ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་། གླེགས་བམ་དང་པོ། [M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012:380

  རྩོམ་སྒྲིག་པ། ཆབ་འགག་ཇོ་རུ།

ཉེ་བའི་གསར་བསྒྱུར།